Hành trình của nghệ nhân Nguyễn Công Đạt cho thấy cách đổi mới sản phẩm, truyền thông và kết nối thị trường có thể mở ra hướng phát triển mới cho nghề thủ công truyền thống.
Từ gìn giữ di sản đến phát triển giá trị
Một nghề truyền thống có thể được truyền qua nhiều thế hệ, nhưng để tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại, nghề cần nhiều hơn những kỹ thuật được gìn giữ. Sản phẩm cần được công chúng biết đến, câu chuyện văn hóa cần được kể lại và người làm nghề cần tìm được hướng phát triển phù hợp.
Đó cũng là trăn trở của nghệ nhân Nguyễn Công Đạt tại Mộc bản Thanh Liễu. Từ mong muốn quảng bá làng nghề, anh từng bước mở rộng cách nhìn về việc phát triển sản phẩm thông qua dự án Đổi mới trên nền Di sản – Thúc đẩy Công nghiệp văn hóa sáng tạo, phát triển Tương lai bền vững.
Anh nhận ra rằng chất lượng chế tác là nền tảng, nhưng chưa đủ để sản phẩm tiếp cận rộng rãi hơn. Người làm nghề còn cần chủ động trong truyền thông, xây dựng thương hiệu và kết nối với những đối tác phù hợp.
Đổi mới sản phẩm, giữ vững nền tảng truyền thống
Trong khuôn khổ dự án, Mộc bản Thanh Liễu đã phát triển khoảng 10–15 mẫu sản phẩm mới, tiêu biểu như Trúc Lâm Đại Sĩ Xuất Sơn Đồ và Hồi sinh Liễn Làng Chuồn (Huế).
Thay vì thay thế kỹ thuật chế tác truyền thống, hướng đi của cơ sở tập trung vào phát triển mẫu mã và mở rộng những câu chuyện văn hóa được thể hiện qua sản phẩm. Đây là cách tiếp cận cho thấy đổi mới sáng tạo không nhất thiết đồng nghĩa với việc từ bỏ phương thức cũ. Ngược lại, chính kỹ thuật và tri thức thủ công được tích lũy qua nhiều thế hệ có thể trở thành nền tảng tạo nên giá trị khác biệt.
Đặc biệt, Hồi sinh Liễn Làng Chuồn (Huế) cho thấy khả năng vận dụng kỹ thuật của một làng nghề vào nỗ lực phục dựng và giới thiệu giá trị văn hóa ở địa phương khác. Câu chuyện này gợi mở tiềm năng hợp tác giữa nghệ nhân, cộng đồng và những người làm công tác văn hóa, giúp tri thức thủ công đóng góp vào những hoạt động bảo tồn rộng hơn.
Với anh Nguyễn Công Đạt, mục tiêu không chỉ là tạo thêm sản phẩm, mà còn hướng đến những tác phẩm độc đáo, tinh xảo, mang tinh thần Việt Nam và có khả năng tiếp cận công chúng trong nước lẫn quốc tế.
Từ người làm nghề đến người kể chuyện văn hóa
Bên cạnh phát triển sản phẩm, truyền thông cũng trở thành một hướng thay đổi đáng chú ý tại Mộc bản Thanh Liễu.
Trước đây, Mộc bản Thanh Liễu chủ yếu quảng bá qua Facebook và một số kênh truyền thông quốc gia như VTV1, VTV4, VOV. Trong quá trình tham gia dự án, anh Đạt có cơ hội tiếp cận thêm kiến thức truyền thông và phối hợp với sinh viên Học viện Ngoại giao để triển khai nội dung trên nhiều nền tảng, trong đó có TikTok và Google.
Việc mở rộng kênh tiếp cận giúp sản phẩm có thêm cơ hội đến gần những nhóm công chúng khác nhau, đặc biệt là người trẻ. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi không nằm ở số lượng nền tảng, mà ở khả năng truyền tải câu chuyện phía sau sản phẩm.
Một tác phẩm mộc bản không chỉ là thành phẩm của kỹ thuật khắc in. Đó còn có thể là điểm khởi đầu để công chúng tìm hiểu về nghề thủ công, tri thức chế tác và những giá trị văn hóa được lưu giữ. Với các làng nghề truyền thống, đây là bài học quan trọng: truyền thông không chỉ giúp sản phẩm được nhìn thấy, mà còn giúp giá trị di sản được hiểu và trân trọng.
Kết nối đối tác, mở rộng không gian văn hóa
Một sản phẩm có giá trị chưa chắc đã tự tìm được đường đến với công chúng. Vì vậy, kết nối đối tác và tìm kiếm không gian giới thiệu phù hợp là bước tiếp theo trong định hướng phát triển của Mộc bản Thanh Liễu.
Trong dự án, anh Đạt có cơ hội làm việc với mentor Ngọc Anh tại Ninh Bình. Từ những trao đổi trực tuyến đến cuộc gặp trực tiếp, hai bên thảo luận về khả năng giới thiệu sản phẩm tại các không gian văn hóa địa phương. Anh cũng chủ động tìm kiếm cơ hội kết nối với Tập đoàn Xuân Trường.
Những kế hoạch này mở ra hướng tiếp cận mới: đưa sản phẩm thủ công đến những không gian mà văn hóa, du lịch và trải nghiệm di sản có thể bổ trợ cho nhau. Khi được giới thiệu cùng thông tin về kỹ thuật, nguồn gốc và câu chuyện văn hóa, sản phẩm có thể trở thành một phương tiện giúp khách tham quan tiếp cận di sản gần gũi hơn.
Song song đó, việc điều chỉnh bao bì và hình ảnh thương hiệu cũng được quan tâm nhằm giúp sản phẩm được nhận diện tốt hơn. Tuy nhiên, xây dựng thương hiệu cho sản phẩm di sản cần đảm bảo sự nhất quán giữa hình thức giới thiệu và giá trị văn hóa thực chất.
Bài học cho các làng nghề truyền thống
Hành trình của Mộc bản Thanh Liễu cho thấy phát triển nghề thủ công đòi hỏi sự kết hợp giữa năng lực chế tác, tư duy sáng tạo, truyền thông và kết nối thị trường. Người nghệ nhân không nhất thiết phải tự mình đảm nhiệm mọi khâu, nhưng cần chủ động tìm kiếm những nguồn lực có thể bổ sung cho năng lực chuyên môn của mình.
Từ định hướng phát triển cơ sở theo mô hình hộ kinh doanh, anh Nguyễn Công Đạt mong muốn duy trì hoạt động chế tác và đưa sản phẩm đến gần hơn với công chúng. Anh cũng kỳ vọng có thêm nhiều làng nghề tham gia những mùa tiếp theo của dự án, đồng thời mong muốn địa phương tạo thêm không gian để nghệ nhân sáng tạo trên nền tảng di sản.
Đây là câu chuyện không chỉ dành riêng cho Mộc bản Thanh Liễu, mà còn gợi mở hướng phát triển cho các doanh nhân văn hóa: bảo tồn và tạo giá trị kinh tế không nhất thiết đối lập. Điều quan trọng là tìm được phương thức phát triển phù hợp, trong đó bản sắc văn hóa vẫn là nền tảng của đổi mới.
Như anh Nguyễn Công Đạt chia sẻ: “Di sản cần được sống mãi. Muốn sống thì phải cống hiến và tạo giá trị. Đến khi đó thì di sản sẽ tồn tại với thời gian.”
Với Mộc bản Thanh Liễu, hành trình phía trước vẫn là tiếp tục chế tác, sáng tạo sản phẩm, kể câu chuyện văn hóa và mở rộng kết nối. Bởi di sản không chỉ cần được lưu giữ để nhắc nhớ về quá khứ, mà còn cần được thực hành và phát huy để tiếp tục có ý nghĩa trong đời sống hôm nay.
